Interviews, artikelen en andere publicaties elders
Geïnterviewd door Martin Weeda- IWBW (2010)
Martin:
Wat betekent bewust zijn voor jou persoonlijk?
Ed: Bewust zijn betekent voor mij het ontbreken van het door mensen bedachte begrip ‘toeval’. Niets is vanzelfsprekend, alles heeft een betekenis en is verbonden met al het andere. Niets bestaat op zichzelf: elke gebeurtenis, iedere gedachte heeft een verbinding met het andere. Het leren zien van die verbinding en ontdekken op welke manier dingen met elkaar verbonden zijn, is voor mij bewustzijn of bewust zijn.
Met het woord ‘toeval’ maken we ons er te gemakkelijk vanaf, vind ik. Wanneer ik iets aan toeval toeschrijf, hoef ik het verder niet te onderzoeken en kan ik mijn schouders ophalen. Maar wanneer een situatie, opmerking, relatie, gedachte of wat dan ook niet toevallig is maar een betekenis heeft, word het een stuk lastiger maar ook zeker interessanter.
Het is hard werken, maar na een tijd zwoegen komen er steeds vaker momenten van inzicht en begrip. Dan weet je plotseling dat de wereld om je heen niets anders is dan een afspiegeling van je eigen ideeën, gedachten, overtuigingen, dromen, doelen. En dan bedoel ik niet ‘de wereld’ zoals die van iedereen kan zijn, maar de wereld zoals jij die waarneemt.
De filters in je waarneming bepalen wat je waarneemt: verander de filters en je neemt andere dingen waar. De populaire kreet: “Je schept je eigen werkelijkheid” krijgt daarmee een diepere betekenis dan het blind roepen van affirmaties. De vraag: “Waarom overkomt juist mij dit?” verandert dan van hulpeloze klacht in een oprechte wens om te onderzoeken waarom je bent, wat je bent en hoe je bent. Dat brengt aardig wat verantwoordelijkheid met zich mee, want wat je bewust bent, kun je niet meer onder het vloerkleed vegen met etiketten als ‘toeval’.
Martin:
Kun je iets vertellen over jouw persoonlijke ontwikkeling met betrekking tot bewust worden? En dan bedoel ik ‘het waarom’ achter bepaalde zaken die speelden in je leven?
Ed:
Ik snapte nooit een bal van het leven; nog steeds niet overigens.
Dat heeft me aan het zoeken gebracht. Ik wil weten hoe het werkt, wat er gaande is en wat in vredesnaam de bedoeling kan zijn van bijvoorbeeld zo’n tachtig jaar rond te banjeren op de wereld en dan weer te vertrekken: waarom? Die vragen hebben mij aan het werk gezet, en die zoektocht houdt nooit op.
Op het moment dat ik denk dat ik het weet, gebeurt er altijd weer iets wat mijn onwetendheid genadeloos blootlegt, en wat me motiveert om verder te zoeken. Hoogst vermoeiend en hoogst vermakelijk.
Zo dacht ik ooit dat ik vechtsport beoefende om me te kunnen verdedigen en om mijn lichaam te trainen. Pas later ontdekte ik dat het vooral mijn geest was die werd getraind, zeker toen ik naast karate ook aikido ging doen.
Het heeft een aantal jaren geduurd voordat ik het verband zag tussen de hang naar harmonie, het dansen in cirkels in aikido en de gebeurtenissen in mijn leven. Als je in deze analogie je leven, je omstandigheden en de mensen die je om je heen hebt als danspartner beschouwt, kun je vrij eenvoudig waarnemen wie de dans leidt: ben jij het zelf? Of zijn het de omstandigheden, de mensen om je heen?
En die cirkels in aikido: als die de oneindige bewegingen van het leven laten zien, hoe ga je dan om met je persoonlijke cirkels? Waarom mislukt een project, relatie, karwei, onderzoek, studie telkens op dezelfde aspecten? Waarom stokt de dans elke keer opnieuw bij hetzelfde pasje? Hoe komt het dat je altijd net bij die ene maat op je tenen wordt getrapt door je danspartners, of jij je danspartners op hun tenen trapt?
Als je lang genoeg deze vragen stelt – aan jezelf; niet aan anderen! – kom je vanzelf tot de ontdekking dat jij het bent die danst of stilstaat, die leidt of volgt, die danst op het liedje van anderen of zelf de muziek uitzoekt. Of – nog beter – die zelf de muziek schrijft en uitvoert. Veel mensen – ik ook – maken een bewerking van bestaande muziekstukken, om de analogie nog even aan te houden. Maar wanneer je ontdekt dat het mogelijk is om zelf muziek te schrijven en uit te voeren, gaat er ineens een nieuwe wereld voor je open. Die je dan natuurlijk ook weer wilt onderzoeken.
Er is moed voor nodig om je angst voor afwijzing, je angst om er buiten te vallen, er niet bij te horen, je angst om ‘anders’ te zijn te overwinnen. En die moed kun je krijgen door te blijven onderzoeken.
Soms is het ook gewoon de moed der wanhoop.
Maar dan zijn er dagen dat je een nieuw levenslied componeert en voorzichtig begint met het aanslaan van de eerste noten. Als je dat oefent, heb je op den duur een paar mooie liederen die helemaal bij jou passen en die je uit volle borst kunt en durft zingen. Dat maakt het allemaal de moeite waard.
Martin:
Waar denk jij dat mensen momenteel niet bewust van zijn, over het algemeen, in de wereld ?
Ed:
Dat het echt allemaal in jezelf zit.
Bijna iedereen roept: “Het leven reikt je de kaarten aan, maar jij bepaalt hoe je ze uitspeelt” en “De wereld is een spiegel” en “Het is belangrijk om in het hier en nu te leven”, en ga zo maar door. Allemaal zeer ware uitspraken, maar slechts weinigen brengen het in praktijk.
Ik heb er nog een kreet aan toe te voegen: “Er zit een verschil in wat je zegt en wat je doet.”
Wanneer je jezelf de vraag stelt: “Wat verandert er werkelijk?” kom je vaak op teleurstellingen uit. Dan blijkt dat alle kennis en inzichten weliswaar veel kennis en inzicht geven, maar dat je leven er geen steek door verandert: je loopt onvermoeibaar tegen dezelfde levenslessen aan, net zolang tot je ze echt hebt begrepen: pas dan kan er iets veranderen. Zoals ik al zei: hoogst vermoeiend en hoogst vermakelijk.
Veel wordt afgeschoven op anderen en op omstandigheden. De politiek, het klimaat … alles buiten onszelf. En zolang dat de neiging is, zul je je machteloos blijven voelen – letterlijk zonder macht. Maar als je je bij alles afvraagt: “Wat kan ik nu WEL veranderen in mezelf? Wat is mijn aandeel hierin? Tot waar reikt mijn eigenmacht?” en niet rust voordat je het antwoord in praktijk brengt, gaat je leven wel degelijk veranderen en besef je dat je het altijd al zelf deed, maar nu bewust.
Martin:
Wat zijn volgens jou problemen die bij de mensheid spelen nu ?
Ed:
Men twijfelt te weinig…
En dat is ook wel begrijpelijk, want alles is uitgekauwd voor ons: je moet dit en dat eten want dan blijf je gezond. Je mag niet roken want dan krijg je de voorgeschreven ziekten. Je hebt anderen nodig in je leven, want alleen kun je het niet. De linkse politiek is fatsoenlijk en de rechtse politiek trekt fascisten aan. Je moet dit en je moet dat, Je hoort zus te doen en zo te laten. Die betutteling wordt nog teveel toegelaten door het individu, mijns inziens.
Want wanneer je je verdiept in wat er allemaal als vaststaande waarheden wordt verkocht, ontdek je werelden achter de bekende wereld. Dan blijkt ineens dat melk toch niet zo gezond is als beweerd wordt, dat de griepprik vol rommel zit, niets te maken heeft met je gezondheid maar alles met de portemonnee van de farmaceuten en hun knechten, dat linkse politici net zo hard liegen en bedriegen als rechtse en dat politiek vrijwel niets met het welzijn van land en volk van doen heeft maar alles met het ego van de politici, dat roken weliswaar ongezond kan zijn maar dat de onderzoeken selectief worden gedaan en gepubliceerd, dat het klimaat al miljoenen jaren aan het veranderen is – ook zonder de ‘hulp’ van mensen, et cetera.
Op het moment dat je durft te twijfelen aan alles wat eerst zo zeker leek, heb je een kans om werkelijk bewust te worden. Dan zie je alles – regeringen, oorlogen, sommige wetenschappen en vaststaande feiten – als wat ze werkelijk zijn: ideeën. Meer niet. En dan kun je onderzoeken of je eigen ideeën overeenstemmen met de bedenksels van kerk en staat, van wetenschap en religie. En uiteindelijk ontdek je dat er maar weinig overblijft van al die zekerheden.
Ik twijfel aan alles, en ik denk dat het niet durven twijfelen een groot probleem is voor de mensheid.
Martin:
Wat zou je mensen kunnen adviseren vanuit jouw visie voor een betere bewustzijnswording?
Ed:
Stel twee vragen bij alles wat je ‘overkomt’, wat je ziet en hoort, bij wat beweert wordt:
1. “Is dat werkelijk zo?” en 2. “Geldt dat ook voor mij?”
Blijf dat volhouden en je komt tot ontluisterende maar uiteindelijk bemoedigende antwoorden.
Een prachtig spel. Ook een gevaarlijk spel, want veel mensen pikken het niet als jij zomaar besluit om niet meer met de kudde mee te draven maar zelf na te denken en je eigen beslissingen te nemen. Als je bewust bent, wordt het stiller om je heen.
Durf te twijfelen aan alles, stel jezelf vragen en wees autonoom. Dat is mijn advies.
Martin:
Wat hoop je te bereiken met je boeken?
Ed:
Ik mag in mijn boeken graag die vaststaande waarheden kietelen, optillen om te kijken wat eronder zit.
Ik hoop mensen te prikkelen tot zelf nadenken, en uiteindelijk tot het leren lachen om zichzelf. Het grootste probleem van veel mensen is dat ze zichzelf zo serieus nemen. En daar is best iets aan te doen. Dat hoop ik te bereiken met mijn boeken.
Dit interview is tevens gepubliceerd op de site van IWBW
15 september was ik bij RTVZoo in Zwolle, voor een interview over lichaamstaal, communicatie en mijn boeken. De uitzending duurde een uur, ik heb hieronder de opname in vier delen geplaatst.